บ้านทุ่งหลวง หมู่บ้านหนึ่งในอำเภอคีรีมาศ  เป็นหมู่บ้านเครื่องปั้นดินเผาที่มีชื่อเสียงของจังหวัดสุโขทัย เครื่องปั้นดินเผา ที่บ้านทุ่งหลวงเป็นดินเผาแบบไม่เคลือบ เมื่อเผาแล้วจะมีสีแดง ต่อมามีการพัฒนารูปแบบขึ้น เช่น โคมไฟฉลุ หม้อฉลุ หม้อลายพญานาค รูปปั้นพระอภัยมณี  จนกลายเป็นที่รู้จักและนิยมกันอย่างแพร่หลาย จนกลายเป็นกลุ่มเครื่องปั้นดินเผาบ้านทุ่งหลวง แรกเริ่มเป็นการ คิดทำของใช้ในชีวิตประจำวันไว้ในครัวเรือน เช่น  หม้อ เตา กระทะ โอ่งน้ำ  ในช่วงว่างจากการทำนา  ใช้วัสดุดินเหนียว ทราย  ในท้องถิ่นนำมาตีปั้น เป็นรูปทรงต่างๆ ตามวัตถุประสงค์การใช้งาน  สิ่งที่สังเกตได้ง่ายเมื่อเดินทางมาถึงที่หมู่บ้านทุ่งหลวงคือ จะเห็นเครื่องปั้นดินเผาแบบต่าง ๆ ทั้งที่เป็นข้าวของเครื่องใช้ เช่นโอ่งน้ำ หม้อดินเผา กระถางต้นไม้  หรือจะเป็นของประดับจำพวก ตุ๊กตาดินเผาประดับสวน ฐานจุดเทียนหอม โคมไฟดินเผาและเมื่อเข้าสู่ตัวหมู่บ้านจะเห็นได้ว่าเกือบทุกหลังคาเรือนจะมีสินค้า เครื่องปั้นดินเผาวางจำหน่ายอยู่หน้าบ้าน เมื่อถึงกลางหมู่บ้านจะมีศูนย์ให้ความรู้เกี่ยวกับการทำเครื่องปั้นดินเผามีการจัดแสดง อุปกรณ์เครื่องมือการทำเครื่องปั้นดินเผา เป็นเอกลักษณ์ที่สะท้อนความเป็นชุมชน  ปัจจุบันชาวทุ่งหลวงกว่า 200 ครัวเรือนยังคงผลิต เครื่องปั้นดินเผาเพื่อเป็นอาชีพ โดยจะนำดินเหนียวที่ขุดจากที่นารอบหมู่บ้านมาแช่น้ำไว้ 1 วันกับ 1 คืน จากนั้นจึงนำดินมานวด โดยในอดีตจะใช้วิธีย่ำด้วยเท้า แต่ปัจจุบันนี้มีเครื่องนวดดินมาช่วยทุ่นแรง เสร็จแล้วจึงนำดินที่นวดเรียบร้อยแล้วมาปั้น โดยวิธีปั้นจะมี 4 วิธีด้วยกัน คือการตี การขึ้นรูปด้วยแป้นหมุน การหล่อน้ำดิน และการปั้นด้วยมือ
 บ้านทุ่งหลวง
สำหรับตำบลทุ่งหลวงนั้นเป็นชุมชนเก่าแก่ในอดีตถ้าพิจารณาจากหลักฐานทางประวัติศาสตร์ คือหลักศิลาจารึกที่ 9 จารึกวัดสรศักดิ์ โดยกล่าวถึง นายอินทรศักดิ์ สร้างวัดไว้กับหมู่บ้านเมืองสุโขทัยในบรรทัดที่ 29-30 ว่า “...นากับพระวิหาร 140 อยู่บ้านนาไผ่ล้อมแล บ้านหอดนาจังหันอยู่บ้านสุขนาพอมน้อย200 บ้านวังคัด20 บ้านป่าขาม 20 บ้านตาลโจะ 20บ้านหนองบัวหลวง 40 นากับหอพระ อยู่บ้านหนองยางน้อย 70...”จึงสันนิษฐานว่า “บ้านหนองบัวหลวง”ที่ปรากฏในศิลาจารึกน่าจะเป็นบ้านทุ่งหลวง เพราะในเขตทุ่งหลวง นั้นมีหนองน้ำขนาดใหญ่อยู่ด้วยและเมื่อครั้งที่พระบาทสมเด็จพระมงกุฎเกล้าเจ้าอยู่หัวรัชกาลที่ 6 เสด็จประพาสเมืองสุโขทัย ในปีพ.ศ.2452ได้ทรงพระราชนิพนธ์ไว้ในหนังสือเที่ยวเมืองพระร่วงมีข้อความตอนหนึ่งว่า “ในระหว่างทางที่ไปจากเมืองสุโขทัย (เมืองเก่า) ไปเมืองธานี(เมืองใหม่) นั้นมีตำบลหนึ่งเรียกว่าทุ่งหลวงเข้าใจว่าทุ่งหลวงนี่เองจะเป็นทะเลหลวงของพระเจ้ารามคำแหง คงมุ่งความจำเป็นที่กว้างมีน้ำขังเป็นฤดู” ด้วยเหตุที่บ้านทุ่งหลวงมีหนองน้ำขนาดใหญ่คือหนองทอง ชาวบ้านจึงใช้ดินจากแหล่งนี้ ผลิตเครื่องปั้นดินเผามาช้านานโดยมีหลักฐานทางประวัติศาสตร์ที่สามารถสืบค้นได้ราว 90 ปีเศษที่ปรากฏในจดหมายระยะทาง ไปพิษณุโลกที่สมเด็จเจ้าฟ้ากรมพระยานริศรานุวัติวงศ์ ได้บันทึกเมื่อครั้งเดินทางมาสำรวจมณฑลพิษณุโลก เมื่อ พ.ศ.2444 บันทึกไว้ตอนหนึ่งว่า “วันที่ 18 เวลาตื่นนอนเช้า พระยาสุโขไทยเอาหม้อกรันมาให้ 3 ใบเป็นหม้อที่ตั้งใจทำอย่างประณีต ภาษาบ้านนอกเขาทำที่บ้านทุ่งหลวงอยู่ใต้เมืองสุโขทัยฝั่งตะวันตก หม้อใหญ่กระพุงเกือบ 2 ศอกเขาก็ทำมีชุมพละสีหะสมคราม ให้มาแต่วังไม้ขรก็มี”จากข้อความดังกล่าวแสดงว่าบ้านทุ่งหลวงแห่งนี้มีการปั้นเครื่องปั้นดินเผามานานนับศตวรรษ และหม้อกรัน ที่กล่าวถึงก็คือเป็นหม้อน้ำสมัยโบราณที่เป็นแบบเฉพาะของบ้านทุ่งหลวงผลิตด้วยวิธีการผสมดินกับทราย ในอัตราส่วนค่อนข้างสูง เพื่อช่วยคายน้ำดังนั้นทำให้น้ำในหม้อกรันบ้านทุ่งหลวงมีความเย็นกว่าหม้อดินทั่วไป



กลุ่มเครื่องปั้นดินเผาบ้านทุ่งหลวง  087 200  5518, 055 693451
การเดินทางสู่บ้านทุ่งหลวง จากอำเภอเมืองสุโขทัย มาตามทางหลวงหมายเลข 101 (สุโขทัย-กำแพงเพชร) ถึงกิโลเมตรที่ 18 แล้วเลี้ยวซ้ายเข้าสู่หมู่บ้านทุ่งหลวง 

ศูนย์การเรียนรู้เครื่องปั้นดินเผา
 กลุ่มเครื่องปั้นดินเผา บ้านทุ่งหลวง   กลุ่มเครื่องปั้นดินเผา บ้านทุ่งหลวง
 กลุ่มเครื่องปั้นดินเผา บ้านทุ่งหลวง   กลุ่มเครื่องปั้นดินเผา บ้านทุ่งหลวง
 กลุ่มเครื่องปั้นดินเผา บ้านทุ่งหลวง   กลุ่มเครื่องปั้นดินเผา บ้านทุ่งหลวง
 กลุ่มเครื่องปั้นดินเผา บ้านทุ่งหลวง   กลุ่มเครื่องปั้นดินเผา บ้านทุ่งหลวง
ชาวบ้านสาธิตการตีหม้อและลงลวดลาย
 กลุ่มเครื่องปั้นดินเผา บ้านทุ่งหลวง   กลุ่มเครื่องปั้นดินเผา บ้านทุ่งหลวง
หม้อกรันโบราณเอกลักษณ์ของบ้านทุ่งหลวง
 กลุ่มเครื่องปั้นดินเผา บ้านทุ่งหลวง   กลุ่มเครื่องปั้นดินเผา บ้านทุ่งหลวง
ดินที่นำมาชั้นทำเครื่องปั้นดินเผา เตาเผาโบราณ
 กลุ่มเครื่องปั้นดินเผา บ้านทุ่งหลวง   กลุ่มเครื่องปั้นดินเผา บ้านทุ่งหลวง
ชาวบ้านแต่ละครัวเรือนกำลังทำเครื่องปั้นดินเผา
 กลุ่มเครื่องปั้นดินเผา บ้านทุ่งหลวง   กลุ่มเครื่องปั้นดินเผา บ้านทุ่งหลวง
 กลุ่มเครื่องปั้นดินเผา บ้านทุ่งหลวง   กลุ่มเครื่องปั้นดินเผา บ้านทุ่งหลวง
แทบทุกบ้านมีเครื่องปั้นดินเผาประดับประดา
 กลุ่มเครื่องปั้นดินเผา บ้านทุ่งหลวง   กลุ่มเครื่องปั้นดินเผา บ้านทุ่งหลวง
บ้านปลาบู่ทอง แหล่งผลิตเครื่องปั้นดินเผารายใหญ่ของหมู่บ้าน
 กลุ่มเครื่องปั้นดินเผา บ้านทุ่งหลวง   กลุ่มเครื่องปั้นดินเผา บ้านทุ่งหลวง
 กลุ่มเครื่องปั้นดินเผา บ้านทุ่งหลวง   กลุ่มเครื่องปั้นดินเผา บ้านทุ่งหลวง
 กลุ่มเครื่องปั้นดินเผา บ้านทุ่งหลวง   กลุ่มเครื่องปั้นดินเผา บ้านทุ่งหลวง
 กลุ่มเครื่องปั้นดินเผา บ้านทุ่งหลวง   กลุ่มเครื่องปั้นดินเผา บ้านทุ่งหลวง
 ติดตามไปด้วยกันใน Facebook