บ้านเสานัก ตั้งอยู่ อำเภอเมือง จังหวัดลำปาง เป็นบ้านที่มีสถาปัตยกรรมที่โดดเด่นมากหลังหนึ่งในจังหวัดลำปาง เป็นบ้านไม้ที่มี เสาไม้สัก มากถึง 116 ต้น จึงเรียกว่าบ้านเสานัก ตามภาษาพื้นเมือง “นัก” มีความหมายว่า “มาก สร้างด้วย ศิลปะพม่าผสมล้านนา ประกอบด้วยเรือนใหญ่ซึ่งเป็นเรือนหมู่ มีเสาไม้สักรองรับน้ำหนักบ้านถึง 116 ต้น โดยแบบระเบียงบ้านได้รับอิทธิพลสถาปัตยกรรม แบบพม่า ในขณะที่หลังคาและโครงสร้างโดยทั่วไปเป็นแบบล้านนา แต่เดิมบ้านเสานักเป็นสถานที่ต้อนรับแขกบ้านแขกเมืองและใช้เป็น สถานที่จัดขันโตกและงานพิธีมงคล  บ้านเสานักมีเรือนนอนสองหลังเชื่อมต่อกันด้วยหลังคา โดยส่วนพักอาศัยทอดยาวตลอดด้านหน้า ของตัวบ้าน เนื้อที่ของบ้านตกราว 3 ไร่ ประกอบด้วยเรือนใหญ่ ซึ่งเป็นเรือนหมู่ โรงรถ และยุ้งข้าว มีบ่อน้ำหน้าบ้าน 2 บ่อ หลังบ้าน 1 บ่อ ไม้ยืนต้นอายุมากกว่าตัวบ้านคือ ต้นสารภีหลวง ซึ่งยืนตระหง่านอยู่ตรงทางเข้า รูปแบบและความเก่าของบ้านเสานัก สะท้อนให้เห็น ถึงวิถีชีวิต รสนิยม แบบแผนประเพณีพื้นเมืองของชาวลำปางเป็นอย่างดี ดังนั้นบ้านเสานักจึงเป็นงานสถาปัตยกรรมที่ทรงคุณค่า

บ้านเสานัก

บ้านเสานัก สร้างขึ้นเมื่อประมาณปี พ.ศ.2438 โดยคหบดีพ่อค้าชื่อ "หม่องจันโอง" ซึ่งเป็นต้นตระกูลจันทรวิโรจน์เป็นบ้านไม้สักโบราณ ศิลปะพม่าผสมล้านนา มีเสาเรือนถึง 116 ต้น ลักษณะที่โดดเด่นของบ้านเสานัก ทำให้อาจารย์จากคณะสถาปัตยกรรมศาสตร์ สถาบันเทคโนโลยีพระจอมเกล้าลาดกระบัง ได้มาศึกษาและถ่ายภาพนำไปอ้างอิงเกี่ยวกับสถาปัตยกรรมล้านนา นอกจากนั้นบ้านแห่งนี้ ยัง เป็นสถานที่ดูงานของนักศึกษาสถาปัตยกรรมจากหลายสถาบัน จนทำให้ชื่อเสียงของบ้านเสานักเป็นที่รู้จักในหมู่สถาปนิก และนักออกแบบไปทั่วประเทศกระทั่งเมื่อปี พ.ศ.2539 สยามสมาคมได้นำเสนอเรื่อง  รูปแบบและความเก่าของบ้านเสานัก สะท้อนให้เห็น ถึงวิถีชีวิตรสนิยม แบบแผนประเพณีพื้นเมืองของชาวลำปางเป็นอย่างดี ดังนั้นบ้านเสานักจึงเป็นงานสถาปัตยกรรมที่ทรงคุณค่า การอนุรักษ์บ้านเสานักจึงเป็นประโยชน์แก่คนรุ่นหลังในการศึกษาเรียนรู้อดีตความเป็นมาของประวัติศาสตร์ เอกลักษณ์ทาง ศิลปวัฒนธรรมของท้องถิ่น นำความภาคภูมิใจมาสู่ชาวลำปางอีกด้วย  

ม.ร.ว.ถนัดศรี สวัสดิวัฒน์ ท่านเป็นผู้ที่คุ้นเคยกับบ้านหลังนี้มาตั้งแต่เป็นหนุ่มก็ได้นำเรื่องราวของบ้าน ออกเผยแพร่ในรายการโทรทัศน์ และวิทยุและท่านยังเป็น คนแรกที่เรียกบ้านหลังนี้ว่า "บ้านเสานัก" กระทั่งเป็นที่รู้จักอย่างแพร่หลายบ้านเสานักตกทอดมาถึง สมัยของ คุณหญิงวลัย ลีลานุช อดีตผู้อำนวยการโรงเรียนลำปางกัลยาณี ซึ่งเป็นหลานตาของหม่องจันโอง ท่านได้ทำการซ่อมแซมปรับปรุง บ้านเสานักเพื่อเป็นที่อยู่ให้เหมาะสมกับยุคสมัย โดยต้องการอนุรักษ์บ้านให้อยู่ในสภาพคงเดิมให้มากที่สุด ภายหลังจากที่คุณหญิงวลัย ลีลานุช ถึงแก่อนิจกรรม ในปี พ.ศ.2535 บ้านเสานักจึงไม่มีผู้อาศัยอยู่ คุณฌาดา ชิวารักษ์ได้สืบทอดเจตนารมย์โดยดูแลบ้านเสานัก ให้เป็นสถานที่ท่องเที่ยวสำหรับผู้สนใจ

บ้านเสานักผ่านวันเวลาแห่งอดีตกาลในฐานะของบ้านพักคหบดีของลำปาง กระทั่งได้รับพระมหากรุณาธิคุณอย่างสูงสุด เมื่อ สมเด็จพระบรมโอรสาธิราช สยามมกุฏราชกุมาร พร้อมด้วยพระเจ้าวรวงศ์เธอ พระองค์เจ้าโสมสวลี พระวรชายาทินัดดามาตุเสด็จมา ประทับเสวยพระกระยาหาร และประทับพักผ่อนพระอริยาบถเมื่อครั้งเสด็จประพาสจังหวัดลำปางเมื่อวันที่ 19 มกราคม 2520 และเมื่อวันที่ 12 กุมภาพันธ์ 2522 สมเด็จพระเทพรัตนราชสุดา สยามบรมราชกุมารี ได้เสด็จมาประทับเสวยพระกระยาหารและประทับ พักผ่อนพระอริยาบถที่บ้านเสานักอีกครั้ง นับเป็นพระมหากรุณาธิคุณล้นเกล้าแก่ชาวลำปาง  

ปัจจุบันบ้านเสานัก จัดเป็นพิพิธภัณฑ์ด้านศิลปวัฒนธรรมของจังหวัดลำปาง เก็บรวบรวมเครื่องใช้โบราณ รูปภาพภายในบริเวณ บ้านเสานักยังมีถุงข้าวเสาหลายและต้นสารภีอายุ 130 ปี การเดินทางไปบ้านเสานัก เริ่มต้นจากสะพานเขลางค์ไปตามถนนท่ามะโอ เลี้ยวซ้ายเข้าสู่ถนนราษฏร์วัฒนา บ้านเสานักเปิดให้บริการทุกวัน ตั้งแต่ 10.00 - 17.00 น.ค่าชมพร้อมเครื่องดื่ม 30 บาท พระภิกษุ เด็ก นักเรียน นักศึกษา เข้าชมฟรี สามารถสอบถามรายละเอียดได้ที่ 0 5422 - 7653, 0 - 5422 – 4636  email: baansaonak116@hotmail.com,www.facebook.com/Baansaonak 

การเดินทางไปบ้านเสานัก
จากตัวเมืองลำปางข้ามสะพานรัษฎาภิเศก จากนั้นให้เลี้ยวขวาที่สี่แยกบริเวณตลาดรัษฎาฯ ผ่านวัดประตูป่อง ตรงไปจนถึงแยกซ้ายเข้า ถนนราษฎร์วัฒนา ไปตามป้ายบอกทางไปบ้านเสานักโดยตรงไปแล้วเลี้ยวซ้ายที่สี่แยก จะพบทางเข้าบ้านเสานักอยู่ฝั่งซ้าย

บ้านเสานัก
บ้านเสานัก
บ้านเสานัก
บ้านเสานัก
บ้านเสานัก
บ้านเสานัก
บ้านเสานัก
บ้านเสานัก
บ้านเสานัก
บ้านเสานัก
บ้านเสานัก
บ้านเสานัก
บ้านเสานัก
บ้านเสานัก
บ้านเสานัก
บ้านเสานัก
บรรยากาศด้านนอกมีร้านกาแฟและขายเครื่องดื่มให้บริการ
บ้านเสานัก
บ้านเสานัก
บ้านเสานัก
หลังจากชมบ้านแล้วมีน้ำดื่มและอาหารทานเล่นมาเสริฟ์
บ้านเสานัก
 ติดตามไปด้วยกันใน Facebook