น้ำตกทีลอซู ตั้งอยู่ในเขตรักษาพันธุ์สัตว์ป่าอุ้มผาง อำเภออุ้มผาง จังหวัดตาก ห่างจากที่ทำการเขตฯ 3 กิโลเมตร ทีลอซู เป็นภาษากะเหรี่ยง แปลว่า น้ำตกดำ มีลักษณะเป็นน้ำตกภูเขาหินปูนขนาดใหญ่ ตั้งอยู่บนความสูงจาก ระดับน้ำทะเล 900 เมตร เกิดจากลำห้วยกล้อท้อ ลำน้ำทั้งสายตกลงสู่หน้าผาสูงชัน มีน้ำไหลแรงตลอดปี ความกว้างของตัวน้ำตกประมาณ 500เมตร ไหลลดหลั่นเป็นชั้น ๆ มีความสูงประมาณ 300 เมตร ล้อมรอบด้วย ป่าดงดิบที่สมบูรณ์ เป็นน้ำตกที่มีขนาดใหญ่เป็นอันดับ 6 ของเอเชียตามความจริงต้องออกเสียงว่า "ทีลอชู" และ เป็นคำนามในภาษากะเหรี่ยงแปลว่า "น้ำตก" ชื่อ "ทีลอซู" เป็นความพยายามแปลความหมายทีละคำ โดย "ที" หรือ "ทิ" แปลว่า "น้ำ" "ลอ" หรือ "ล่อ" แปลว่า "ตก" แต่ "ชู" ไม่มีความหมายใกล้เคียง ดังนั้นจึงมีความพยายาม ทำให้เป็นคำที่มีความหมาย เนื่องจาก "ซู" แปลว่า "ดำ" จึงนำไปสู่การเรียกว่า "ทีลอซู" และแปลว่า "น้ำตกดำ"
น้ำตกทีลอซู
การเดินทางท่องเที่ยวน้ำตกทีลอซูหลังจากมาถึงจุดกางเต้นท์แล้ว จะมีเส้นทางเดินไปยังน้ำตก ระยะทาง 1.5 กม. เป็นเส้นทางศึกษาธรรมชาติผ่านป่าไผ่และป่าเบญจพรรณ  ระหว่างทางมีป้ายสื่อความหมายเกี่ยวกับธรรมชาติและ พืชพันธุ์ตามจุดต่างๆ ให้นักท่องเที่ยวได้ศึกษา เมื่อถึงบริเวณน้ำตก จะเห็นละอองน้ำฟุ้งกระจายไปทั่วโขดหินเบื้อง ล่าง มองเห็นธารน้ำตกลงมาจากผาหินปูนซึ่งอยู่สูงประมาณ300ม. ตามแนวกว้างกว่า500 ม. ท่ามกลางป่าครึ้มอาจ แบ่งธารน้ำตกได้เป็นสามกลุ่ม คือกลุ่มด้านซ้ายมือ (เมื่อหันหน้าเข้าหาน้ำตก) เป็นกลุ่มใหญ่ที่สุดสูงที่สุด และเป็น ด้านที่สวยที่สุด มีธารน้ำตกหลายสายไหลลดหลั่นลงมาเป็นชั้นเชิง ส่วนกลุ่มตรงกลาง สายน้ำไหลลงมาจาก หน้าผาสูงชันใกล้เคียงกบกลุ่มซ้ายมือแต่ไม่เป็นชั้นและแคบกว่า ส่วนกลุ่มทางขวามือ มีสายน้ำตกมากและ หน้าผาเตี้ยกว่าสองกลุ่มแรก เมื่อมองทั้งสามกลุ่มรวมกันจะเห็น น้ำตกทีลอซู ที่ยิ่งใหญ่และสวยงามบริเวณ ด้านล่าง มีทางเดินไปยังจุดชมวิวทิวทัศน์บนยอดเขาฝั่งตรงกันข้าม เป็นจุดที่มองเห็น น้ำตกทีลอซู ได้สวยงาม และชัดเจนขึ้น ใช้เวลาเดินไปกลับประมาณ 1 ชม
น้ำตกทีลอซูกลุ่มด้านซ้ายมือและกลุ่มตรงกลาง ซูมใกล้ๆ
น้ำตกทีลอซู น้ำตกทีลอซู
น้ำตกทีลอซูกลุ่มทางขวามือ ไหลลงสู่เบื้องล่าง
น้ำตกทีลอซู น้ำตกทีลอซู

ทีลอซู ได้รับคำกล่าวขานถึงว่าเป็นน้ำตกที่สวยงามที่สวยงามที่สุดในประเทศไทย ได้กำหนดให้น้ำตกทีลอซู เป็นหนึ่งในเก้าตะวัน ตามโครงการมหัศจรรย์เมืองไทย 12 เดือน 7 ดาว 9 ตะวัน โดยมีจุดเด่นคือ "มหัศจรรย์รุ้งกินน้ำที่น้ำตกทีลอซู

ปลายทางของน้ำตกทีลอซูสายเล็กๆระหว่างเส้นทางเดินศึกษาธรรมชาติ
น้ำตกทีลอซู น้ำตกทีลอซู
1.ช่วงฤดูฝน ตั้งแต่ มิ.ย. – ก่อนถึงวันที่ 1 พ.ย.นักท่องเที่ยวจะต้องล่องเรือยางจากตัวเมืองอุ้มผางตามลำน้ำกลองซึ่งจะได้ชมวิวทิวทัศน์อละความสมบูรณ์ของ ผืนป่าตลอดเส้นทาง  ผ่านบ่อน้ำร้อน  น้ำตกทีลอจ่อที่ตกลงมาจากหน้าผาสูงและผ่านน้ำตกสายรุ้ง ซึ่งหากเดิน ทางไปในช่วงเวลาที่เหมาะสมก็จะเห็นรุ้งกินน้ำที่เกิดจากแสงที่ตกกระทบกับละลองน้ำของสายน้ำตก ผาผึ้ง ผาเลือด ผาบ่อง ผาโหว่ ก่อนจะแวะพักทานอาหารกลางวันกันริมน้ำใกล้ผาเลือด การล่องเรือจะใช้เวลา ประมาณ  3 ชั่วโมง  มาจนถึงจุดเดินเท้าระยะทาง  9  กิโลเมตร ซึ่งนักท่องเที่ยวต้องเดินเข้าไปยังจุดกางเต้นท์ ของที่ทำการเขตรักษาพันธุ์สัตว์ป่าอุ้มผาง  เพราะยังไม่อนุญาติให้รถเข้า  เส้นทางการเดินก็มีทั้งลาดชันขึ้นเขา ลงเขาและทางราบเรียบสลับกันไป  เมื่อถึงที่ทำการพักผ่อน จากนั้นเดินเท้าเข้าไปยังน้ำตกอีกประมาณ 1.5  ก.ม. ก็จะถึงน้ำตกทีลอซู  ในช่วงเวลานี้น้ำตกทีลอซจะมีปริมาณมาก ผืนป่าเขียวขจีและสีน้ำตกจะขุ่นเล็กน้อย รูปแบบนี้จะเหมาะสำหรับนักท่องเที่ยวที่ชอบการผจญภัยและเดินป่า

อุปกรณ์ที่ต้องเตรียม
หากมาเที่ยวในช่วงนี้ต้องเตรียมพร้อมร่างกายให้ดี  เตรียมเสื้อกันฝน ถุงพลาสติก ลูกอม ยาดม หมวกให้พร้อม  โดยเฉพาะรองเท้า ควรเลือกรองเท้าที่สวมใส่สบาย ในช่วงล่องเรือไม่ควรใส่รองเท้าผ้าใบอาจ เปียกน้ำและ ทำให้เดินไม่สบายเท้า  แต่เมื่อมาถึงช่วงเดินทางการใส่รองเท้าผ้าใบจะสบายเท้าที่สุด หรือหากใช้รองเท้าแบบ สายรัด หรือแบบอื่น ก็ย่อมได้ แต่สำคัญที่สุดควรเตรียมถุงเท้าไปใส่ด้วยหลังจากล่องเรือเรียบรอยแล้ว เพราะ ระยะทางการเดินไกล ไม่ว่าจะใส่รองเท้าแบบไหน สบายแค่ไหน โดนกัดทุกราย การใส่ถุงเท้าจะช่วยป้องการได้ และควรเตรียมพลาสเตอร์ปิดแผลป้องกันไว้ด้วย
ล่องเรือยาง แวะบ่อน้ำพุร้อน
น้ำตกทีลอซู น้ำตกทีลอซู
ธรรมชาติอันสวยงามระหว่างทาง
น้ำตกทีลอซู น้ำตกทีลอซู
น้ำตกสายรุ้งหากมาถูกช่วงเวลาจะเห็นรุ้ง เส้นทางเดินสู่น้ำตกทีลอซู 1.5 ก.ม.
น้ำตกทีลอซู น้ำตกทีลอซู
2. ช่วง 1 พ.ย. - เม.ย. ฤดูการท่องเที่ยว  
อนุญาติให้นำรถเข้าไปได้  สามารถเดินทางโดยรถขับเคลื่อนสี่ล้อจากที่พักจน ถึงจุดกางเต้นท์ ที่ทำการเขตรักษา พันธุ์สัตว์ป่าอุ้มผาง โดยไม่ต้องเดินให้เหนื่อย หรืออาจจล่องเรือยางตามลำน้ำแม่กลองชมความสวยงามของ ธรรมชาติมาจนถึงจุดต่อรถก็ได้ซึ่งแนะนำว่า ควรล่องเรือยางด้วยเพราะจะทำให้เห็นวิวสองข้างทาง ได้เห็นวิว ทิวทัศน์ระหว่าทางได้เห็นน้ำตกสายเล็กสายน้อย รวมทั้งน้ำตกทีลอจ่อด้วยซึ่งถือเป็นการท่องเที่ยวทีลอซูแบบ ดั้งเดิมที่ได้อรรถรสที่สุด และจากนั้นเมื่อถึงจุดกางเต้นท์แล้วก็เดินเท้าเข้าไปยังน้ำตกอีกประมาณ 1.5  ก.ม. ก็จะถึงน้ำตกทีลอซู เช่นกัน ในช่วงเวลานี้น้ำตกทีลอซู จะใส โดยเฉพาะช่วงกลางเดือนพ.ย.- ธ.ค. ปริมาณพอเหมาะและสีของน้ำตกจะสวยที่สุด  
ลานกางเต้นท์และห้องน้ำ
น้ำตกทีลอซู น้ำตกทีลอซู
โดยมากจะใช้บริการรีสอร์ทหรือบริษัททัวร์ ที่อยู่ในอๆเภออุ้มผางซึ่งมีให้บริการมากมาย มีให้เลือกหลายรูปแบบ ตั้งแต่เริ่มเดินทาง จากกรุงเทพ แม่สอด และอุ้มผาง โดยโปรแกรม ส่วนใหญ่จะคล้ายกัน คือ ใช้เวลา 3 วัน 2 คืน คืนแรกกางเต้นท์บริเวณจุดกางเต้นท์และเที่ยวน้ำตกทีลอซู หลังจากนั้นเดินทางกลับสู่ที่พักนอนรีสอร์ท 1 คืน เช้าวันต่อมาก็ตื่นแต่เช้าและพาไปดูทะเลหมอกยังดอยหัวหมด หลังจากนั้นก็เดินทางออกจากที่พักซึ่งนักท่องเที่ยว จะแวะไปเที่ยวที่ไหนต่อก็แล้วแต่จะจัดโปรแกรม หากใช้ บริการของบริษัททัวร์ที่เริ่มจากกรุงเทพก็อาจจ มีแวะ ไปเที่ยว ในแม่สอด น้ำตาพาเจริญ ดอยมูเซอ และตลาดริมเมย เป็นต้น
  • บุญล่ำทัวร์ 438 หมู่ 1 ต.อุ้มผาง โทร  055 – 561021 , 081 – 887 0653 โทรสาร 055 – 561322 http://www.boonlumtour.com
  • เสียงซึง รีสอร์ท  สำนักงานกรุงเทพ โทร 02 917 0562,02 917 0966 ,081 267 8361  สำนักงานอุ้มผาง โทร  055 561 031 , 089 128 39824 เว็บไซต์  http://www.siangzueng.com
  • ตูกะสูคอทเทจ  40 หมู่ 6 ต.อุ้มผาง โทร  055-561295, 081-825  8238, 081-819 0304 http://tukasu.webs.com
  • อุ้มผางคันทรี่ฮัท 141 หมู่ 1 ต.อุ้มผาง โทร 084 1399927  ,  084 7067311 ,  081 9157746 http://www.umphangcountryhut.com
  • บ้านสวนบุญญาภรณ์ 106 หมู่ 3 ถ.อุ้มผาง โทร 0 5556 1093 http://www.boonyapornresort.com
  •  อุ้มผางฮิลล์ รีสอร์ท 99 หมู่ 3 ต. อุ้มผาง โทร. 055-542 942,055-543 142 http://www.umphanghill.com/page2.html
  • เดอะอุ้มผาง ริเวอร์ไซด์ อ. อุ้มผาง จ. ตาก 63170 โทร. 086-9342871 http://www.umphangriverside.com
  •  กิ๊ฟท์เฮ้าส์ 503 หมู่ 1 ต.อุ้มผาง  โทร 084-943-3577 , 086-661-7551  http://www.gifthouseresort.com/
  • ทีลอซู ริเวอร์ไซด์ โทร 081 862 0533, 081 278  9292 http://www.theelorsuriverside.com
  •  ภูดอยแค้มป์ไซด์ โทร. 055 561 049, 055 561 580   http://www.phudoi.com
  • สวนเรือนแก้ว โทร  085 248 1954,084 655 8327http://www.ruankaewgarden.net
  • อุ้มผางสมายล์เกสท์เฮาส์ 82 ม.6 ต.อุ้มผาง อ.อุ้มผาง จ.ตาก 63170
    โทร  055 561 430 , 085-270-8249 ,08-944-2364 http://www.umphangsmilehouse.com
  • อุ้มผางบุรี โทร 90 หมู่ที่ 6 ถ.อุ้มผาง-ปะละทะ ต.อุ้งผาง จ. ตาก
    055 561 576, 089 8717116 ,089 724 4308  http://www.umphangburiresort.com
  • อังเกิลทินส์ เคบิล 389 ม. 1 โทร 055 809 117

 http://teelorsu.hi5.com/friend/p379770961--Teelorsu_Waterfall--html

  • อุ้มผางเกสต์เฮ้าต์ 438 หมู่ 1 โทร. 055 561 021
  • อุ้มผางเฮ้าส์ 443 หมู่ 1 ต.อุ้มผาง โทร. 055 561073
  • อุ้มผางคี รีสอร์ท 3 ม.1  โทร 055 561 429 ,089 676 3721
1.โดยรถยนต์
จากกรุงเทพฯใช้ทางหลวงหมายเลข 1 (ถนนพหลโยธิน)เดินทางสู่ จ.ตาก โดยก่อนถึงตัวเมืองตาก 7 กม.ให้เลี้ยว ซ้ายเข้าทางหลวงหมายเลข 5(ตาก-แม่สอด) สู่ อ.แม่สอด ในระยะทาง 86 กม. แล้วก็จะเจอทางหลวงหมายเลข 1090 สุดทางสาย 1090 ที่อุ้มผาง เส้นทางจากแม่สอดไปอุ้มผาง เป็นเส้นทางลอยฟ้า ระยะทาง 169 กม. มีโค้ง 1219 โค้ง ใช้เวลาเดินทางประมาณ 4 ชั่วโมง ในการผ่านพ้นจากเส้นทางนี้ เส้นทางแคบและคดเคี้ยวไปตามไหล่ เขา คนขับควรมีฝีมือในการขับรถที่ชำนาญพอสมควรสำหรับใครที่มีปัญหาเรื่องเมารถควรเตรียม ยาแก้เมารถ ไว้ด้วย
2.โดยรถประจำทาง
นั่งรถจากสถานีขนส่งหมอชิตใหม่ สายกรุงเทพ- แม่สอด ไปต่อรถเพื่อไปยังอำเภออุ้มผาง โดยรถสองแถวจาก อ.แม่สอด ไปยังอุ้มผาง เที่ยวแรก 07.00น. ออกชม.ละคัน เที่ยวสุดท้ายเวลา 15.00 น. ค่าโดยสารคนละ 120 บาท