แม่ฮ่องสอน เป็นจังหวัดชายแดนจังหวัดหนึ่ง ซึ่งมีอาณาเขตติดต่อกับสหภาพพม่า ตั้งอยู่ทางด้านตะวันตกสุดของ
ภาคเหนือ โดยอยู่ห่างจากกรุงเทพฯประมาณ 924 กิโลเมตร มีพื้นที่ประมาณ 12,681.259 ตารางกิโลเมตร ปัจจุบันแบ่ง
การปกครองออกเป็น 7 อำเภอ คือ อำเภอเมือง แม่สะเรียง ขุนยวม ปาย แม่ลาน้อย สบเมย และปางมะผ้า

       แม่ฮ่องสอนได้ชื่อว่า เมืองสามหมอก เนื่องจากเป็นเมืองในหุบเขา ล้อมรอบด้วยภูเขาสลับซับซ้อนทอดขนานไป
กับทิวเขาถนนธงชัย และทิวเขาแดนลาว ดังนั้น จึงถูกปกคลุมด้วยหมอกตลอดทั้งปี มีทิวทัศน์สวยงามตามธรรมชาติ
ของเทือกเขาสลับซับซ้อนและป่าไม้นานาพันธุ์จนมีคำกล่าวว่าเปรียบเสมือนกับเป็นสวิตเซอร์แลนด์ของเมืองไทย

ประวัติและความเป็นมา

      จังหวัดแม่ฮ่องสอน เมื่อปี พ.ศ. 2374 พระเจ้ามโหตรประเทศ ผู้ครองนครเชียงใหม่ ให้ เจ้าแก้วเมืองมา เป็นแม่กอง
นำไพร่พลช้างต่อและหมอควาญ ออกไปจับช้างป่ามาใช้งาน เจ้าแก้วเมืองมา ยกไพร่พลช้างช้างป่ามาใช้งานเจ้าแก้ว
เมืองมา ยกไพร่พลข้ามภูเขา มาทางตะวันตกของเชียงใหม่  ซึ่งมีช้างป่าชุกชุม โดยมอบหน้าที่ให้ พะกาหม่องเป็นผู้
ู้ควบคุมดูแล เมื่อคล้องช้างได้เป็นจำนวนเพียงพอแล้ว จึงพากันเดินทางต่อไปถึงชุมชนบ้านป่าแห่งหนึ่งมีทำเลดีมี
ีร่องธารน้ำและที่ราบ เหมาะแก่การฝึกช้างป่า จึงหยุดไพร่พลตั้งบ้านเรือนขึ้นที่นี่ และตั้งชื่อหมู่บ้านว่า "แม่ร่องสอน"
หมายถึงที่มีร่องน้ำฝึกช้าง ต่อมา ได้เพี้ยนเป็น "แม่ฮ่องสอน" ครั้นถึงปี พ.ศ. 2399 มีชาวไทยใหญ่ อพยพมาหลบภัย
สงครามอยู่ที่แม่ร่องสอนเป็นจำนนมาก โดยมี เจ้าฟ้าโกหล่าน และชานกะเล เป็นหัวหน้า เมื่อมาอยู่ที่นี่ ชานกำเล ได้
ช่วยหน่วยงานต่างๆ จนเป็นที่โปรดปรานของพะกาหม่องถึงกับยกลูกสาวชื่อนางไส ให้เป็นภรรยา ต่อมาชานกะเล อพยพ
ครอบครัวลงใต้มาอยู่ที่เมืองกุ๋นลม หรือขุนยวมในปัจจุบัน ได้เป็นเข้าเมืองกุ๋นลมคนแรกต่อมานางไสถึงแก่กรรม เจ้าฟ้า
โกหล่าน ยกหลานสาวชื่อเจ้านางเมี๊ยะให้เป็นภรรยา ชานกะเลปกครองเมืองกุ๋นลม เจริญมั่งคั่งส่งส่วยต่อไม้ให้ได้
้มากมาย จนถึง พ.ศ. 2417 เจ้าอินทวิชยานนท์ จึงแต่งตั้งชานกะเลเป็น พญาสิงหนาถราชาแล้วสถาปนา เป็นเจ้าเมือง
แม่ฮ่องสอนคนแรก จังหวัดแม่ฮ่องสอนจึงถือเอาต้นกำเนิดเมือง คือ ร่องน้ำสอนช้าง และช้างตัวเดียวเล่นน้ำ เป็น
สัญลักษณ์ประจำจังหวัด

     จังหวัดแม่ฮ่องสอนเป็นที่รวมของชนเผ่าไทยและชาวไทยภูเขาหลายเผ่า มาแต่โบราณ ผู้คนเหล่านี้ยังคงดำเนินชีวิต
เรียบง่าย รักษาขนบธรรมเนียมประเพณีดังเดิมไว้ เฉกเช่นเมื่อหลายร้อยปีก่อน ประกอบด้วย ไทยใหญ่ ม้ง มูเซอ ลัวะ
ลีซอ จีนฮ่อ และกะเหรี่ยง  แม้ว่าการเดินทางเข้าสู่จังหวัดแม่ฮ่องสอนจะสะดวกขึ้นมากในปัจจุบัน แต่ก็มิได้ทำให้ความ
้เป็นอยู่ที่เคยสงบเงียบ และการดำเนินชีวิตอย่างเรียบง่ายของชาวแม่ฮ่องสอน เปลี่ยนแปลงไปมากนัก ฉะนั้นนอกจาก
สถานที่ท่องเที่ยว ซึ่งมีอยู่มากมายทั้งที่เป็นโบราณสถานโบราณวัตถุ อันเป็นศิลปวัฒนธรรมประเพณีนับ ตั้งแต่บ้านเรือน
ที่อยู่อาศัย ซึ่งเป็นบ้านไม้ชั้นเดียวหรือสองชั้นแบบโบราณหรือบ้านแบบไทยใหญ่ สร้างด้วยไม้ มีใต้ถุนสูง หลังคามุง
่ด้วยใบตองตึง ตลอดจนการแต่งกายแบบพื้นเมืองซึ่งเรียกกันว่า ชุดไต คือ ชุดผู้ชาย นุ่งกางเกงคล้ายกางเกงจีนหรือ
กางเกงชาวเล สวมเสื้อคอกลม แขนยาวป้ายแบบจีน ผู้หญิงนุ่งผ้าถุงยาว สวมเสื้อทรงกระบอกตัวสั้นเพียงเอว ภาษาที่ใช้
้แม้กระทั่งอาหารการกินของชาวเมือง สิ่งเหล่านี้นับว่าเป็นเสน่หดึงดูด นักท่องเที่ยวให้เดินทางมาเยี่ยมชมจังหวัดแม่ฮ่อง
สอนเป็นอย่างมากและเดินทางกลับด้วยความประทับใจ

อาณาเขต
ทิศเหนือ     ติดต่อกับรัฐฉานแห่งสหภาพพม่า
ทิศใต้         ติดต่อกับอำเภอท่าสองยาง จังหวัดตาก
ทิศตะวันออก  ติดต่อกับจังหวัดเชียงใหม่
ทิศตะวันตก     ติดต่อกับสหภาพพม่า