ถ้ำจอมพล เป็นนามที่พระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้า รัชกาลที่ 5 พระราชทานในคราวที่เสด็จประพาสถ้ำด้วย ทรงจินตนาการว่าหินย้อยภายในถ้ำที่เรียกว่า“ผาวิจิตร” มีลักษณะเป็นริ้วไหมคล้ายอินทรธนูบนบ่าของ ทหารยศ จอมพลในสมัยก่อน แต่เดิมถ้ำจอมพลมีชื่อเรียกกันว่า“ถ้ำมุจรินทร์” ปัจจุบันตั้งอยู่ในท้องที่อำเภอจอมบึง โดยอยู่ที่ เขาจอมพลซึ่งเรียกกันมาแต่เดิมว่า “เขากลางเมือง”ที่แวดล้อมด้วยสวนรุกขชาติอันร่มรื่นและสวยงามจากไม้ดอก และไม้ใบและอยู่ติดกับบริเวณที่ตั้งของสถาบันราชภัฏหมู่บ้านจอมบึง
ถ้ำจอมพล
อากาศข้างในถ้ำจอมพลไม่ร้อน เพราะบริเวณกลางถ้ำ จอมพลมีปล่องจึงทำให้อากาศถ่ายเทได้ภายในถ้ำ ภายใน ถ้ำมีความกว้างประมาณ 30 เมตรยาวประมาณ 25 เมตร เป็นถ้ำที่มีหินงอกหินย้อยวิจิตรงดงามชวนชม อยู่หลาย แห่ง ซึ่งบางแห่งก็คล้ายฉากละครและ
ถ้ำจอมพล ถ้ำจอมพล
ในขณะที่บางจุดก็มีรูปทรงคล้ายตุ๊กตาหินและบัลลังก์   หินงอกหินย้อยที่มีความเด่นและสวยงาม จนมีผู้ตั้งชื่อ เรียกให้ นอกจาก “ผาวิจิตร”อันเป็นที่มาของการเรียกชื่อถ้ำแล้วก็ยังมี “ธารศิลา”“สร้อยระย้า” “แส้จามรี” “ท้องพระโรง” “ประสิทธิเทวา”และ “เกศาสลวย”
ถ้ำจอมพล ถ้ำจอมพล
ส่วนด้านในสุดของถ้ำเป็นห้องโถงที่มีเพดานถ้ำทะลุเป็นช่องกว้างมีแสงสว่างสอดส่องลงมากระทบเนินที่ประดิษฐาน พระพุทธรูปปางลีลาและพระพุทธรูปปางไสยาสน์ที่มีผู้สร้างขึ้น พระบาทสมเด็จพระมงกุฎเกล้า เจ้าอยู่หัว (รัชกาลที่6)ได้เคย เสด็จประพาสถ้ำจอมพลในคราวที่ทรงนำกองพลเสือป่ามาซ้อมรบในบริเวณท้องที่จังหวัด ราชบุรีและต่อมาพระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวภูมิพลอดุลยเดชมหาราชพร้อมด้วยสมเด็จพระนางเจ้าสิริกิติ์ พระบรมราชินีนาถและสมเด็จพระศรีนครินทราบรมราชชนนี ได้เสด็จฯ ประพาส โดยได้ทรงปลูกต้นสัก ต้นกัลป พฤกษ์ และ ต้นนนทรีไว้เป็นที่ระลึกที่บริเวณหน้าถ้ำด้วยหลังจากนั้น สมเด็จพระบรมโอรสาธิราชฯ สยามมกุฎ ราชกุมาร ก็ได้เสด็จฯ ประพาสถ้ำละเสวยพระกระยาหารกลางวันที่บริเวณสวนรุกขชาติถ้ำจอมพล ในคราวเสด็จ พระราชดำเนินวางศิลาฤกษ์อาคาร โรงพยาบาลสมเด็จพระยุพราช จอมบึง ซึ่งปัจจุบันยังคงปรากฏพระปรมาภิไธย ย่อว่า “จปร” “ภปร” และ “มวก” อยู่บริเวณผนังปากทางเข้าถ้ำ
ถ้ำจอมพล ถ้ำจอมพล
ถ้ำจอมพล ถ้ำจอมพล
ซึ่งนอกจากความสวยงามของถ้ำแล้ว ภายในถ้ำจอมพลยังมีเรื่องเล่าถึงอาถรรพณ์มากมาย โดยเฉพาะเรื่องเกี่ยว กับ หินฤาษี และ รูปปั้นฤาษีหินฤาษี นี้เป็นก้อนหินที่มีรูปร่างประหลาด คล้ายฤาษีกำลังนั่ง แล้วยิ่งมีผู้เอาผ้าลาย หนังเสือไปห่มคลุม ก็เลยยิ่งดูขลังไปกันใหญ่ ชาวบ้านแถบนี้เรียกหินฤาษีว่า"พ่อปู่ฤาษี"ทุกคนเชื่อว่าท่านมีความ ศักดิ์สิทธิ์ บันดาล โชคลาภ และความสุขความเจริญมาให้ เล่ากันว่าพวกนายหน้าค้าที่ดินชอบมาบนบานและ มัก ประสบ ความสำเร็จ โดยเฉพาะเรื่องเลขหวยนั้น เขาบอกว่าท่านมักให้อย่างแม่นยำโดยเฉพาะคนต่างถิ่น ทุกๆงวด จะเห็นมีคนเอาของมาแก้บน เป็นผลไม้ หมากพลู และผ้าลายหนังเสือ

นอกจากนี้ใกล้ๆหินพ่อปู่ฤาษีก็ยังมีหินที่มีรูปร่างล ักษณะคล้ายคน 2 คน กำลังยืนกอดกัน ซึ่งชาวบ้านเล่าให้ฟังว่า ก้อนหินทั้งสองนี้เป็นแม่ลูกกัน แล้วยังมีหินอีกก้อนที่มีลักษณะเหมือนคน ซึ่งเขาบอกว่าเป็นพ่อ และมีตำนานเล่าว่า พ่อ แม่ ลูก ครอบครัวนี้ถูกพ่อปู่ฤาษีสาปให้กลายเป็นหิน จึงได้กลายเป็นอาถรรพณ์ชวนขนหัวลุกว่า ในวันดีคืนดีใน ยามค่ำคืน ชาวบ้านแถบถ้ำจอมพลจะได้ยินเสียงคนคุยกัน บางครั้งก็จะมีเสียงเด็กร้องลั่นถ้ำ และบางคืนก็จะได้ยิน เสียงกรีดร้อง โหยหวน ดังออกมาจากถ้ำ จึงสันนิษฐานกันว่าน่าจะมาจากหินทั้ง 3 ก้อนนี้ เรื่องราวอาถรรพณ์ ของ สิ่งศักดิ์สิทธิ์ภายในถ้ำจอมพลยังไม่หมดเพียงแค่นี้ เพราะยังมีเรื่องเล่าของใครอีกหลายๆคน เล่ากันว่านอกจาก ในถ้ำจะมีหินฤาษีที่มีความอัศจรรย์อ ยู่แล้ว ก็ยังมีรูปปั้นของฤาษีอีกฅนหนึ่ง ที่มีความมหัศจรรย์ไม่แพ้กัน เรื่องนี้ได้รับการยืนยันจากพระภิกษุรูปหนึ่งที่เฝ้า ถ้ำว่าเป็นความจริง

รูปปั้นฤาษีตนนี้อยู่ด้านในสุดของตัวถ้ำ ชาวบ้านเรียกว่า ฤาษีพ่อแก่ที่น่าประหลาดคือที่หน้ารูปปั้นของฤาษีพ่อ แก่ จะมีป้ายเขียนไว้ว่าห้ามถ่ายรูป ซึ่งเมื่อสอบถามจากหลวงพ่อในถ้ำก็ได้ความว่า ฤาษีตนนี้ไม่ชอบให้ใครมา ถ่ายรูป ท่าน หลายคนไม่เชื่อคำเตือน ชอบลองของท้าทายท่าน ถ่ายรูปท่านไปไม่นานก็ต้องรีบเอารูปที่ถ่ายไปมาคืน
รายละเอียดเพิ่มเติมที่

เปิดให้เข้าชมทุกวันตั้งแต่เวลา 08.00 - 16.00 น.

ค่าเข้าชม 10 บาท สำหรับเด็ก
ค่าเข้าชม 20 บาท สำหรับผู้ใหญ่
1. โดยรถยนต์ส่วนตัว

จากกรุงเทพฯ ขับมุ่งตรงสู่ จ.ราชบุรี แต่ไม่ต้องเข้าตัวเมืองราชบุรี ให้เลี้ยวขวาทางแยกเจดีย์หัก เส้นทางหลวงหมายเลข 3087 ให้มาทางอ.จอมบึง จะผ่าน ม.ราชภัฏหมู่บ้านจอมบึง ซึ่งถ้ำจอมพลห่างกับสนามฟุตบอล ม.ราชภัฏหมู่บ้านจอมบึง ไม่มากนัก ประมาณ 500 เมตร ถ้าเลี้ยวโค้งไปทางซ้าย จะไปทางอ.สวนผึ้ง แต่ไม่ต้องเลี้ยวขับตรงไปก็จะถึงหน้าถ้ำจอมพล สังเกตุทางขวามือจะเป็นภูเขาติดถนเส้นทางหลัก
2. โดยรถสาธารณะ
- รถตู้2000 อนุเสาวรีย์ชัย(เลียบคลอง)-จอมบึง(วิ่งทางด่วน-นคาชัยศรี-นครปฐม-ราชบุรี-จอมบึง)
- รถตู้สายกรุงเทพ-จอมบึง รถตู้ที่ท่ารถตู้สนามหลวงตรงโรงแรมรัตนโกสินทร์